การเลือกวารสารเพื่อตีพิมพ์ผลงานวิจัยเป็นขั้นตอนสำคัญของนักวิจัย อาจารย์ และนักศึกษา โดยเฉพาะผลงานที่ต้องการเผยแพร่ในฐานข้อมูลระดับนานาชาติ เช่น Scopus ซึ่งเป็นฐานข้อมูลบรรณานุกรมและการอ้างอิงทางวิชาการที่ใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วโลก Scopus มีตัวชี้วัดหลายรูปแบบที่ช่วยประเมินคุณภาพและอิทธิพลของวารสาร หนึ่งในตัวชี้วัดสำคัญคือ CiteScore ซึ่งใช้ประกอบการพิจารณาคุณภาพของวารสารและการวางแผนตีพิมพ์ผลงานวิจัยอย่างเหมาะสม 

CiteScore คืออะไร
CiteScore คือค่าชี้วัดผลกระทบด้านการอ้างอิงของวารสารหรือแหล่งตีพิมพ์ทางวิชาการ โดยคำนวณจากข้อมูลในฐานข้อมูล Scopus เพื่อสะท้อนว่า บทความที่ตีพิมพ์ในวารสารนั้นได้รับการอ้างอิงโดยเฉลี่ยมากน้อยเพียงใด ทั้งนี้ Elsevier ระบุว่า CiteScore ใช้สำหรับประเมินวารสาร หนังสือชุด รายงานการประชุม และแหล่งตีพิมพ์ประเภทต่าง ๆ โดยเปิดให้เข้าถึงข้อมูลได้ผ่าน Scopus สำหรับ CiteScore 2025 หลักการคำนวณโดยทั่วไปคือ นำจำนวนการอ้างอิงในช่วง 4 ปี หารด้วยจำนวนเอกสารที่ตีพิมพ์ในช่วงเวลาเดียวกัน เช่น ช่วงปี 2022–2025 โดยเอกสารที่นำมาพิจารณาจะเป็นประเภทที่ Scopus กำหนด เช่น บทความวิจัย บทความปริทัศน์ เอกสารประชุมวิชาการ บทในหนังสือ และข้อมูลวิจัยบางประเภท 

Quartile (Q) คืออะไร
Quartile หรือ Q คือการจัดกลุ่มวารสารตามค่า Percentile ภายในสาขาวิชา เพื่อช่วยให้เห็นว่าวารสารนั้นอยู่ในกลุ่มคุณภาพใดเมื่อเทียบกับวารสารอื่นในสาขาเดียวกัน โดยทั่วไปแบ่งเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่

กลุ่ม Q1    ค่า Percentile     75–99   ความหมาย     วารสารกลุ่มคุณภาพสูงสุด หรือ Top 25%             
กลุ่ม Q2    ค่า Percentile     50–74   ความหมาย     วารสารกลุ่มคุณภาพดี                           
กลุ่ม Q3    ค่า Percentile     25–49   ความหมาย     วารสารกลุ่มคุณภาพปานกลาง                        
กลุ่ม Q4    ค่า Percentile     0–24     ความหมาย     วารสารกลุ่มคุณภาพต่ำกว่าเมื่อเทียบในสาขาเดียวกัน 

ค่า Percentile และอันดับของวารสารจะสัมพันธ์กับสาขาวิชาที่วารสารนั้นถูกจัดอยู่ ดังนั้นวารสารหนึ่งชื่ออาจมีอันดับหรือค่า Percentile แตกต่างกันได้ตามหมวดสาขาวิชา 

Tier 1 คืออะไร
Tier 1 หมายถึงวารสารที่อยู่ในกลุ่มชั้นนำของ Q1 โดยทั่วไปพิจารณาจากวารสารที่มีค่า Percentile 90–99 หรืออยู่ในกลุ่ม Top 10% ของสาขาวิชานั้น ๆ กล่าวได้ว่า Tier 1 เป็นกลุ่มย่อยภายใน Q1 ไม่ใช่ Quartile แยกต่างหาก ดังนั้นวารสาร Tier 1 จึงเป็นวารสารที่มีสถานะโดดเด่นมากในสาขาวิชาที่เกี่ยวข้อง

การตรวจสอบค่า CiteScore, Quartile และ Tier 1 ผู้สนใจสามารถตรวจสอบข้อมูลวารสารได้จากหน้า Scopus Sources โดยค้นหาชื่อวารสาร ISSN หรือสาขาวิชา จากนั้นตรวจสอบข้อมูลสำคัญ เช่น CiteScore, Percentile, Quartile, Subject Area, SNIP และ SJR ทั้งนี้ ควรตรวจสอบข้อมูลจากฐานข้อมูล Scopus โดยตรงก่อนนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจ เนื่องจากค่า CiteScore, Percentile และ Quartile อาจมีการเปลี่ยนแปลงตามรอบการอัปเดตของฐานข้อมูล 

ข้อควรพิจารณาในการเลือกวารสาร
การเลือกวารสารไม่ควรพิจารณาเฉพาะค่า CiteScore หรือ Quartile เพียงอย่างเดียว แต่ควรดูความสอดคล้องของขอบเขตวารสารกับหัวข้องานวิจัย คุณภาพกระบวนการพิจารณาบทความ ความน่าเชื่อถือของสำนักพิมพ์ ระยะเวลาพิจารณาบทความ ค่าใช้จ่ายในการตีพิมพ์ และสถานะการอยู่ในฐานข้อมูล Scopus ในช่วงเวลาปัจจุบัน Elsevier เองก็แนะนำให้ใช้ตัวชี้วัดเชิงปริมาณร่วมกับข้อมูลเชิงคุณภาพ และไม่ควรใช้ตัวชี้วัดเพียงค่าเดียวในการตัดสินคุณภาพงานวิจัยหรือวารสาร 

สรุป
CiteScore, Quartile และ Tier 1 เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้นักวิจัยเข้าใจสถานะของวารสารในระดับสากล โดย CiteScore ใช้วัดผลกระทบด้านการอ้างอิง Quartile (Q1–Q4) ใช้จัดกลุ่มคุณภาพของวารสารตามค่า Percentile และ Tier 1 หมายถึงวารสารชั้นนำในกลุ่ม Q1 หรือกลุ่ม Top 10% ของสาขา การเข้าใจตัวชี้วัดเหล่านี้จะช่วยให้นักวิจัยสามารถวางแผนการตีพิมพ์ผลงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเลือกวารสารที่เหมาะสมกับเป้าหมายทางวิชาการของตนเอง

ผู้จัดทำภาพและเรียบเรียง
รองศาสตราจารย์ ดร.มงคล แก้วบำรุง
อาจารย์ประจำสาขาวิชาวิศวกรรมเครื่องกล คณะวิศวกรรมศาสตร์และสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ ศูนย์พระนครศรีอยุธยา หันตรา