อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ (Semiconductor) กลายเป็นหัวใจสำคัญของภาคเทคโนโลยีระดับโลก ไม่ว่าจะเป็นอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทั่วไป Smartphone, Computer, ระบบ 5G, IoT, AI, ยานยนต์ไฟฟ้า (EV), Data Center และระบบอัตโนมัติต่าง ๆ โดยชิป (Chip) ที่ผลิตจากสารกึ่งตัวนำ (Semiconductor) เป็นส่วนประกอบพื้นฐานที่ขับเคลื่อนนวัตกรรมเหล่านี้ เมื่อความต้องการใช้งาน Chip เพิ่มสูงมาก รัฐบาลหลายประเทศ (รวมถึงไทย) จึงให้ความสำคัญกับการพัฒนากำลังคนที่มีทักษะเฉพาะทาง และออกนโยบายสนับสนุนการลงทุนในห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) ของเซมิคอนดักเตอร์ตั้งแต่การออกแบบ (Design) การผลิต (Fabrication) จนถึงการประกอบและทดสอบ (Assembly & Testing)

ที่มาของภาพ https://www.blockdit.com/posts/66165a1611234de43d0bf975

โอกาสและแรงขับของอุตสาหกรรม

1. อุตสาหกรรมเติบโตอย่างรวดเร็ว ในปีพ.ศ. 2568 (2025) อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ทั่วโลก มีแนวโน้มมียอดขายเพิ่มอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งจากความต้องการ Chip สำหรับ AI, Generative AI, Data Center และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทั่วไป ([Terra BKK][1]) การเติบโตนี้หมายถึงความต้องการ Chip ในหลายระดับ (จาก Low-end จนถึง High-performance Chip) ส่งผลให้ห่วงโซ่คุณค่าทั้งวงจรมีความสำคัญ
2. ความขาดแคลนบุคลากร — โอกาสสำหรับผู้จบใหม่ ในภูมิภาค Asia–Pacific (APAC) มีรายงานว่าอุตสาหกรรมกำลังเผชิญ “Talent Crunch”  บริษัทจำนวนมากไม่สามารถหาวิศวกรหรือ Technician ที่มีทักษะเฉพาะทางได้โดย 77% ของนายจ้างระบุว่า พบความยากลำบากในการสรรหาพนักงานในตำแหน่งวิศวกรรม/เทคนิค ([TG Japan][2])

   * บางสถาบันระบุว่าภายในปี 2030 อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ทั่วโลกน่าจะต้องการบุคลากรมากถึง“หนึ่งล้านคน”เพื่อรองรับการเติบโตของห่วงโซ่คุณค่าและเทคโนโลยีที่ซับซ้อนขึ้น ([JLL][3])

   * สำหรับไทยโดยเฉพาะการผลักดันจากภาครัฐให้พัฒนา “แรงงาน High-Tech” เพื่อรองรับการย้ายฐานการผลิตและการลงทุนในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ ถือเป็นโอกาสสำคัญสำหรับผู้ที่ศึกษาในสาขาที่เกี่ยวข้อง ([icc-tca.org.tw][4])

ที่มาของภาพ https://www.salika.co/2024/03/22/semiconductor-industry-and-wat-to-develop/

แรงสนับสนุนจากภาครัฐ — โอกาสของประเทศที่เพิ่งเริ่มต้น ประเทศไทยประกาศเป้าหมายผลิตบุคลากรสำหรับอุตสาหกรรมไฮเทครวมถึงเซมิคอนดักเตอร์โดยมีแผนฝึกอบรมสร้าง“Centers of Excellence / Training Centers” เพื่อเตรียมกำลังคนที่มีทักษะตรงตามความต้องการของอุตสาหกรรม ([icc-tca.org.tw][4])

            * มีมาตรการส่งเสริมการลงทุน เช่น สิทธิพิเศษภาษี, การส่งเสริมให้เกิดโรงงาน Wafer Fabrication, การดึงบริษัทต่างประเทศเข้ามาลงทุนในไทย (รวมถึง Packaging / OSAT / Back-end) เพื่อสร้างห่วงโซ่             คุณค่าที่ครบวงจร และเสริม Ecosystem ของเซมิคอนดักเตอร์ในประเทศ ([icc-tca.org.tw][4])

ความต้องการทางด้านทักษะและกำลังคน
อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์มีความซับซ้อนทางเทคนิค และต้องการ “ทักษะเฉพาะทางสูง” ในหลายด้าน โดยเฉพาะในบริบทที่ต้องการผลิต Chip สมัยใหม่ (Node ต่ำ, การออกแบบ Chip, การทดสอบ, Packaging, Yield Control ฯลฯ) บริษัทในภูมิภาคและทั่วโลกแม้จะใช้เทคโนโลยี Automation รวมถึง AI/ML มาช่วยในงานออกแบบและกระบวนการผลิต แต่ก็ยังคงต้องการ “วิศวกร และ Technician ที่มีความรู้ลึก” ทั้งด้าน Design, Process, Testing, Packaging, Reliability ฯลฯ ([JLL][3])

โดยเฉพาะสำหรับ “Front-end Design” และ “Process & Fabrication” — ซึ่งมี Technical Barrier สูง ถือว่า “ขาดแคลน” อย่างหนัก แม้บริษัทจะพยายามดึงดูดด้วยสวัสดิการ เงินเดือน และโอกาสทำงานในต่างประเทศ ([McKinsey & Company][5]) ในทางกลับกันโอกาสที่สำคัญสำหรับสถาบันอุดมศึกษา: ถ้าสามารถสร้างหลักสูตรที่ตรงกับความต้องการของอุตสาหกรรม (เช่น Design, VLSI, Semiconductor Physics, Fabrication, Test & Packaging, Reliability) แล้วพร้อมกับความร่วมมือกับผู้ประกอบการจะช่วยลดช่องว่างทักษะ และสร้างแรงงานคุณภาพสูง

ที่มาของภาพ https://richconn.com/th/wafer-holder-for-semiconductor-manufacturing/

บทบาทของสถาบันอุดมศึกษาและแนวทางการศึกษา

เพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการของอุตสาหกรรม สถาบันอุดมศึกษาควรพิจารณา:

1. เปิดหลักสูตรเฉพาะทาง ด้าน “ไมโครอิเล็กทรอนิกส์ / Semiconductor Engineering / VLSI / IC Design / Semiconductor Process”
2. ร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรม (Industry-Academia Collaboration) เพื่อให้มี สหกิจศึกษา (Cooperative Education : Co-op), การฝึกงาน (Internship) และการฝึกปฏิบัติในห้อง Cleanroom, Fab-lab, Packaging & Test Lab**
3. ผลักดันงานวิจัย ด้านเซมิคอนดักเตอร์ ทั้ง Design Methodology, Packaging, Reliability, Advanced Node, Power Semiconductor (สำหรับ EV / เทคโนโลยีพลังงาน) เพื่อสร้าง “นักวิจัย + วิศวกร ต้นน้ำ (Upstream)” ที่ทำงานได้จริงในอุตสาหกรรม

นอกจากนี้ สถาบันควรเตรียมหลักสูตรต่อยอด (Post-Graduate) เพื่อผลิตผู้เชี่ยวชาญระดับสูง เพราะอุตสาหกรรมต้องการคนที่มีทักษะ Cutting-edge

ตัวอย่างบทความวิชาการในระดับนานาชาติ ได้ชี้ว่า การสร้าง “Pipeline” ของบุคลากรที่มีคุณภาพสำหรับอุตสาหกรรม Chip นั้น จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคการศึกษา และอุตสาหกรรม  รวมถึงการใช้แนวทาง Industry 4.0 (Automation, AR/VR, Digital Twin) เพื่อช่วยให้กระบวนการผลิตและการฝึกอบรมมีประสิทธิภาพมากขึ้น ([arXiv][6])

ความสำคัญต่อประเทศ: บทบาทของนโยบายสาธารณะและเป้าหมายของไทย

สำหรับประเทศไทยการผลักดันให้สู่ “ศูนย์กลางการผลิตเซมิคอนดักเตอร์ / อิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง” ถือเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์พัฒนาเศรษฐกิจยุคใหม่ หน่วยงานรัฐได้ตั้งเป้าหมายพัฒนากำลังคนในอุตสาหกรรม High-Tech รวมถึงเซมิคอนดักเตอร์ ด้วยการจัดตั้งศูนย์ฝึกอบรมเฉพาะ (Semiconductor Training centers), Sandbox Engineering Programmers, และมาตรการส่งเสริมการลงทุนใน EEC (Eastern Economic Corridor) เพื่อดึงบริษัทระดับโลกเข้ามาลงทุนในไทย ([icc-tca.org.tw][4])

การพัฒนากำลังคนและโครงสร้างพื้นฐานดังกล่าว ไม่เพียงแต่ช่วยสร้าง “งานคุณภาพสูง” ให้กับแรงงานไทย แต่ยังช่วยให้ประเทศมีบทบาทในห่วงโซ่อุปทานระดับโลก (Global Supply Chain) ทำให้ไม่พึ่งพิงแค่การผลิตสินค้าขั้นท้าย (Assembly) แต่สามารถทำ “Front-end Design / Fabrication / Packaging / Test / R&D” ได้ด้วยตนเอง

ที่มาของภาพ https://www.prachachat.net/economy/news-1854484

ดังนั้น การสนับสนุนจากภาครัฐทั้งด้านการศึกษา การลงทุน และนโยบายอุตสาหกรรมเป็นกุญแจสำคัญที่สามารถเปลี่ยน “โอกาสทางอุตสาหกรรม” ให้กลายเป็น “ข้อได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์ของชาติ” ได้

ข้อท้าทายและข้อควรพิจารณา

แม้โอกาสจะมีมาก แต่ก็มี “ความท้าทายเชิงระบบและโครงสร้าง” ที่สถาบันอุดมศึกษา รัฐบาล และภาคเอกชน ต้องร่วมกันแก้ไข การขาดแคลนบุคลากรอย่างรุนแรง แม้มีความต้องการสูง แต่ Supply จากมหาวิทยาลัยยังไม่เพียงพอ ทำให้หลายบริษัทพบว่าการสรรหาวิศวกรและTechnician ที่มีคุณภาพเป็นเรื่องยาก โดยเฉพาะสำหรับงานสาย Front-end และ Fabrication Testing ([McKinsey & Company][5]) อุปสรรคด้านโครงสร้างพื้นฐาน การตั้ง Fab / Cleanroom / Packaging & Test Facility ต้องลงทุนจำนวนมาก, มีมาตรฐานสูง, และต้องควบคุมคุณภาพอย่างเข้มงวด ไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับภูมิภาคที่เพิ่งเริ่มต้น

ที่มาของภาพ https://www.youtube.com/watch?v=TDtE7L05_5g

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและการศึกษา

1. สถาบันอุดมศึกษาควรเปิดหลักสูตรเฉพาะด้าน Microelectronics / VLSI / Semiconductor Process / Testing & Packaging และควรร่วมมือกับอุตสาหกรรมเพื่อให้มีการฝึกงานและใช้องค์ความรู้จริง
2. ภาครัฐควรเร่งผลักดันการลงทุนใน Infrastructure ที่จำเป็น (Fab, Cleanroom, Testing Lab) พร้อมมาตรการดึงนักลงทุนต่างประเทศที่มีเทคโนโลยีขั้นสูงเข้ามา
3. ควรมี “โครงการพัฒนากำลังคน (Talent Pipeline)” ที่ยั่งยืนครอบคลุมตั้งแต่ระดับปริญญาตรี จนถึงนักวิจัยระดับสูง พร้อมกระตุ้นให้ภาคเอกชนมีบทบาทร่วมในการฝึกอบรมและจ้างงาน

แหล่งที่มา / เอกสารอ้างอิง:

[1]: https://www.terrabkk.com/news/208133/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B9%82%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%95%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B8%84%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%94%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%9B?utm_source=chatgpt.com "แนวโน้มอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ปี 2568"
[2]: https://tg-hr.co.jp/recruitment-landscape-and-trends-in-the-semiconductor-industry-in-asia-pacific-2025/?utm_source=chatgpt.com "Recruitment Landscape and Trends in the Semiconductor Industry in Asia Pacific (2025) - TG Japan"
[3]: https://www.jll.com/en-sea/insights/the-booming-semiconductor-landscape-in-asia-pacific?utm_source=chatgpt.com "The booming semiconductor landscape in Asia Pacific"
[4]: https://icc-tca.org.tw/en/asean-biweekly-news-updates-october-29-november-14/?utm_source=chatgpt.com "ASEAN Biweekly News Updates October 29- November 14 - ICC | International Cooperation Center"
[5]: https://www.mckinsey.com/featured-insights/week-in-charts/seeking-wafer-makers?utm_source=chatgpt.com "Seeking wafer makers"
[6]: https://arxiv.org/abs/2308.00215?utm_source=chatgpt.com "From Talent Shortage to Workforce Excellence in the CHIPS Act Era: Harnessing Industry 4.0 Paradigms for a Sustainable Future in Domestic Chip Production"

เรียบเรียงเรื่องโดย: 
ดร.อนุรักษ์ เมฆพะโยม อาจารย์ประจำสาขาวิชาวิศวกรรมอิเล็กทรอนิกส์และโทรคมนาคม ศูนย์นนทบุรี
จัดทำโดย:
นางสาวดารุณี เวียงแกสินทรัพย์